|
|
Wednesday, April 12, 2006
Υπάτη ιστορία της περιοχής
Posted at 01:57 am by ypati
Permalink
Thursday, March 23, 2006
Δήμος Υπάτης
Γενικά
|
|
|
Το μνημείο για τους 16 Υπαταίους που εκτέλεσαν οι Γερμανοί στο Γοργοπόταμο. | |
|
|
| |
|
|
|
|
Ένας από τους 23 δήμους του νομού Φθιώτιδας, ο Δήμος Υπάτης, κατέχει το νότιο κεντρικό τμήμα του νομού, συνορεύοντας με το νομό Φωκίδας. Έχει έκταση 263 τετραγωνικά χιλιόμετρα και καλύπτει το 6% του νομού Φθιώτιδας.
Το σχήμα του Δήμου είναι ένα αντεστραμμένο τρίγωνο, που στη βάση του (βόρεια πλευρά) κυλά ο ποταμός Σπερχειός, ανατολικά βρίσκονται οι κορυφογραμμές της Οίτης και στα δυτικά οριοθετείται από μικρό τμήμα των Βαρδουσίων και τον παραπόταμο του Σπερχειού, Βίστριτσα, τον αρχαίο Ίναχο.
Το γεωγραφικό ανάγλυφο του Δήμου Υπάτης χαρακτηρίζεται από τις έντονες υψομετρικές διακυμάνσεις και την ποικιλομορφία, αφού σε ένα μήκος μόλις 20 χλμ. ξεκινά από τα 60 μ. υψόμετρο, δίπλα στο Σπερχειό και φτάνει στο ψηλότερο σημείο του νομού, στην Οίτη, στα 2152 μέτρα, ενώ βρέχεται και από δύο ποτάμια. Στο Δήμο Υπάτης ανήκει και το ψηλότερο χωριό του νομού Φθιώτιδας, το Νεοχώρι, με υψόμετρο 1240 μέτρα στην πλατεία και 1400 μέτρα στις ακραίες κατοικίες.
O Δήμος Υπάτης έχει την έδρα του στην Υπάτη, ένα χωριό με μακραίωνη ιστορία που τη μαρτυρούν τα διάφορα ευρήματα και τα λείψανα του κάστρου της πάνω από τον οικισμό
Περιγραφή της κοιλάδας του Σπερχειού και τη Λαμίας τη δεκαετία του 1870 από τον περιηγητή Henri Belle.
Ο Αμερικανός περιηγητής Henri Bell πέρασε από την περιοχή του Σπερχειού, κατευθυνόμενος προς τη Λαμία, τη δεκαετία του 1870. Η Φθιώτιδα την εποχή εκείνη ήταν μεθοριακή περιοχή, καθώς τα σύνορα με το τουρκικό κράτος βρίσκονταν στην κορυφογραμμή της Όθρυος. Ο Bell, εκτός των άλλων, περιγράφει την ομορφιά της κοιλάδας του Σπερχειού, τη ληστεία που ανθούσε στην περιοχή και το κάστρο της Λαμίας.
"Μπροστά μας η όμορφη κοιλάδα του Σπερχειού προχωρούσε ανατολικά μέσα από δύο ψηλές γραφικές οροσειρές της Οίτης και της 'Όθρυος. Τη διασχίζει ένας πολύ άσχημος δρόμος που καταλήγει στους πρόποδες της 'Όθρυος στην πόλη της Λαμίας, της οποίας διακρίναμε τα σπίτια, σκαρφαλωμένα στις πλαγιές ενός λόφου με το παλιό κάστρο στην κορυφή. Ως εδώ λογαριάζουν να φτάσει ο σιδηρόδρομος Αθήνας – συνόρων με μια διαδρομή 140 χλμ. και αφού διασχίσει τη Λιβαδειά και τη Λοκρίδα.
Διασχίζουμε μεγάλα λιβάδια, σπαρμένα με δασάκια που είναι γεμάτα κοπάδια βοδιών και αλόγων. Ολόκληρη αυτή η κοιλάδα με πενήντα χιλιόμετρα μάκρος και δέκα ως δώδεκα πλάτος, είναι πολύ εύφορη. Θα είχαν περίφημες αποδόσεις αν με κατάλληλες εκτροπές μεταχειρίζονταν τα νερά του Σπερχειού και των παραποτάμων του για την άρδευση αυτής της όμορφης πεδιάδας.
Δυστυχώς λείπει εδώ μια από τις κυριότερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της γεωργίας, η ασφάλεια. Οι κάτοικοι βρίσκονται συνέχεια υπό το κράτος του τρόμου και ζουν πιο φοβισμένα από τους κατοίκους του Φαρ Ουέστ της περιοχής των Απάτσι.
Τα σύνορα δεν είναι μακριά. Βρίσκονται εκεί ψηλά στις κορυφές των βουνών που υψώνονται πάνω από τη Λαμία και την κοιλάδα και σε μικρή απόσταση από τούτη την επαρχία. Μέσα στο τουρκικό έδαφος οργανώνονται συμμορίες ληστών που πέφτουν απρόσμενα πάνω στην Ελλάδα, ληστεύουν τους χωρικούς, χαρατσώνουν τους γαιοκτήμονες, αιχμαλωτίζουν τους ταξιδιώτες και ξεφεύγουν από τις καταδιώξεις των χωροφυλάκων. Την ώρα που οι χωροφύλακες φυλάνε κάποιο πέρασμα, οι ληστές ξεφεύγουν από κάποιο άλλο βοηθούμενοι από τους βοσκούς. Και την άλλη μέρα δεν θα βρίσκονται κάπου εκεί κοντά, αλλά πολύ μακρύτερα. Έχει τύχει να διασχίσουν μέσα σε μια νύχτα 60 χλμ. μέσα από αδιάβατα σχεδόν μονοπάτια. Όταν έρθουν αντιμέτωποι οι χωροφύλακες με τους ληστές δεν υπάρχει έλεος. Κι αν σκοτώνονται ληστές, σκοτώνονται και χωροφύλακες που πέφτουν θύματα του καθήκοντος
Πριν από ένα μήνα, δύο στρατιώτες παρουσιάστηκαν ξαφνικά μπροστά στο καλύβι ενός βοσκού, σε κάποιον αυχένα του όρους Όθρυς, αναζητώντας ένα ληστή που παρακολουθούσαν από την προηγουμένη. Ο βοσκός σκοτώνει ένα στρατιώτη με την καραμπίνα του, ενώ ο ληστής ορμώντας έξω από την κρυψώνα του πιάνει τον άλλον από τον λαιμό και του χώνει ένα μαχαίρι στην κοιλιά.
Φτάνοντας στη Λαμία δεχθήκαμε τη φιλοξενία που τόσο ευγενικά μας προσέφερε ο νομάρχης της Λαμίας και ύστερα από ενδιαφέρουσα συζήτηση πάνω σε τοπικά θέματα ανεβαίνουμε στο κάστρο, για ν΄ απολαύσουμε τη δύση του ηλίου που χάνεται τυλιγμένος σε κόκκινα σύννεφα, πίσω από τα ψηλά σκοτεινά και μυστηριώδη βουνά τα οποία με λύπη μας, θα φύγουμε χωρίς να τα εξερευνήσουμε. Στα πόδια μας, τα περιβόλια τυλίγονταν στους ίσκιους και στη σιωπή, οι δρόμοι και οι πλατείες χαράζονταν από φωτεινές λωρίδες.
Στις έξι, μια κανονιά έσκισε τον αέρα και η ηχώ των βουνών έστειλε πίσω την απάντηση. Έγινε υποστολή της σημαίας και οι σαλπιγκτές της φρουράς, συγκεντρωμένοι στην πλατεία, ξεχύθηκαν στην πόλη σαλπίζοντας σιωπητήριο, παράλληλα με τις τρομπέτες του ιππικού, που είχαν πιο βαθύ και πιο βαρύ ήχο.
Οι τελευταίες αναλαμπές του δειλινού είχαν πια σβήσει. Ήταν η ώρα που οι ληστές ανασηκώνονται μέσα στα σκοτάδια και με το ένστικτο και την πονηριά του αγριμιού που βλέπει στο σκοτάδι, γλιστρούν άκρη άκρη στα φαράγγια μπερδεύοντας τα ίχνη τους για να ξεγελάσουν τους χωροφύλακες που τους κυνηγούν, ή κατεβαίνουν στην πεδιάδα για αναζήτηση λείας ή εκδίκησης ...
Henri Belle – Ταξίδι στην Ελλάδα 1861-1874 Νεοελληνική Ιστορική Βιβλιοθήκη
Τα χωριά του Δήμου Υπάτης
Δεκαπέντε χωριά και οκτώ οικισμοί βρίσκονται στα όρια του Δήμου Υπάτης, απλωμένα από τον κάμπο του Σπερχειού μέχρι τους πρόποδες και τις πλαγιές της Οίτης, καθαρά και περιποιημένα, πνιγμένα σε πλούσια βλάστηση. Τα πολλά πέτρινα σπίτια που σώζονται, προσδίδουν μια ακόμα γοητευτική νότα στα γραφικό περιβάλλον.
|
ΧΩΡΙΟ |
ΥΨΟΜΕΤΡΟ |
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ (2001) |
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |
|
Υπάτη (Έδρα Δήμου) |
400μ. |
724 |
22310-98341
22310-98084
22310-98108
fax: 22310-98212 |
|
Αργυροχώρι |
260μ. |
348 |
|
|
Βασιλικά |
140μ. |
313 |
|
|
Δάφνη |
1120μ. |
188 |
|
|
Καστανιά |
1050μ. |
235 |
|
|
Κομποτάδες |
60μ. |
718 |
|
|
Λαδικού |
140μ. |
346 |
|
|
Λουτρά Υπάτης |
80μ. |
645 |
22310-59282
22310-59482 |
|
Λυχνό |
660μ. |
290 |
|
|
Μεξιάτες |
60μ. |
793 |
|
|
Μεσοχώρι |
640μ. |
167 |
|
|
Νεοχώρι Υπάτης |
1240μ. |
205 |
|
|
Περιστέρι |
620μ. |
217 |
|
|
Πύργος |
740μ. |
254 |
|
|
Ροδωνιά |
95μ. |
366 |
|
|
Συκά |
250μ. |
341 |
|
|
Αλώνια (Συν. Λυχνού) |
400μ. |
6 |
|
|
Αμαλώτα (Συν. Υπάτης) |
220μ. |
125 |
|
|
Βαρκά (Συν Λουτ. Υπάτης) |
140μ. |
72 |
|
|
Μαγούλα (Συν. Λουτ. Υπάτης) |
100μ. |
59 |
|
|
Ν. Υπάτη (Συν. Λουτ. Υπάτης) |
120μ. |
59 |
|
|
Καρυά (Συν. Ροδωνιάς) |
110μ. |
263 |
|
|
Καπνοχώρι (Συν. Καστανιάς) |
650μ. |
80 |
|
|
|
|
|
|
|
|
Η Υπάτη κτισμένη πάνω σε πλαγιά της Οίτης σε υψόμετρο 400μ., αγναντεύει τον κάμπο του Σπερχειού που απλώνεται στα πόδια της. |
|
Πηγές, ρέματα και καταρράκτες συναντά ο επισκέπτης στην περιπλάνησή του, στις πλαγιές της Οίτης. Το ρέμα του Κάκαβου, στην είσοδο της Υπάτης, τροφοδοτούσε τους μύλους του χωριού. |
|
Ο Δήμος Υπάτης (κίτρινη γραμμή) είναι ένας ορεινός δήμος, καθώς από τα 263 τετρ. χιλ. του δήμου, μόνο τα 67 τ.χλμ., δηλαδή το 25%, ανήκει στην πεδινή ζώνη... |
Νεχώρι Υπάτης
|
|
|
Τα αραιοκτισμένα σπίτια του Νεοχωρίου πάνω στις πλαγιές της Οίτης, ξεκινούν από τα 1200μ. υψόμετρο και φτάνουν μέχρι τα 1400μ. | To Νεοχώρι (Νεχώρι) Υπάτης είναι το ψηλότερο χωριό του
νομού Φθιώτιδας, καθώς η πλατεία του επίσημα βρίσκεται σε υψόμετρο 1240μ. ενώ τα σπίτια του χωριού φτάνουν μέχρι και τα 1400μ. Το χωριό είναι κτισμένο στις δυτικές πλαγιές της Οίτης. Το προσωνύμιο της Υπάτης το φέρει για να διακρίνεται από το Νεοχώρι του Τυμφρηστού.
Κτηνοτροφικό χωριό, δύσκολα προσβάσιμο, έπαιξε μεγάλο ρόλο στους αγώνες κατά της τούρκικης σκλαβιάς, καθώς γύρω από το χωριό υπήρξαν πολυάριθμα λημέρια κλεφτών και αρματολών.
Το χωριό ήταν γνωστό για την κλειστή του κοινωνία, τα παραδοσιακά του έθιμα, τον "κλειστό" χορό του, την "κόκκινη φανέλα" (επίσημη γυναικεία φορεσιά) και τα πρωτότυπα δημοτικά του τραγούδια, τα "κλειστά", που κάλυπταν τους κύκλους της ζωής και του χρόνου, ειπωμένα με τον παλιό τρόπο εκφοράς τους, χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων.
Νια Πούλια είναι στον αρανό, νια λυγερή στον κόσμο
Του Παπαλάμπρου η γιανηψιά του Παπαγιώργ΄ η νύφη
Πόχ΄ ασημέρνιον αργαλειό και φιλντισέρνιο χτένι
Συντά ΄μπαινε στον αργαλειό κι΄ αρχίναε το τραγούδι
Τον ήλιο τον σκαντάλιζε κι αργεί να βασιλέψει
Κι η μάνα του τον καρτερεί ψωμί να πάει να φάει.
Κι ότ΄ έκλεισε την πόρτα της να πάει να ρωτήσει
Τον είδε που ξαγνάντιζε ναπό ψηλή ραχούλα
-Ήλιο μ΄, γιατί πολυάργησες κι αργείς να βασιλέψεις;
Σε καταρώντ΄ οι γιαργατιές κι οι ξενοδουλευτάδες,
Σε καταρώνται τα΄ άλογα που πάνε με τα΄ αγώι
Σε καταρώνται τα μικρά πούναι στη σαρμανίτσα…
(βλ.: Δ. Χ. Παπαναγιώτου " ΝΕΧΩΡΙΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ" Αθήνα 1977, σελ. 80
Σήμερα το Νεοχώρι κατά τη διάρκεια του χειμώνα ερημώνει. Οι κάτοικοί του που ακόμα ασχολούνται με την κτηνοτροφία, κατεβάζουν τα κοπάδια τους στον κάμπο των Λουτρών Υπάτης και των γύρω χωριών, ενώ το χωριό, έχοντας μεταβληθεί σε θέρετρο, αποκτά ζωή κατά τη διάρκεια των λίγων καλοκαιρινών μηνών. 
Λουτρά Υπάτης
|
|
|
Γύρω από το πάρκο των Λουτρών Υπάτης εγκαταλειμένα ξενοδοχεία εποχής μαρτυρούν αλλοτινές δόξες... |
Τα Λουτρά Υπάτης είναι ένα μικρό χωριό, κοντά στους βόρειους πρόποδες της Οίτης και σε υψόμετρο 70μ., που ζει στους ρυθμούς των ιαματικών λουτρών του. Σχεδιασμένο για λουτρόπολη, έχει μια ασυνήθιστα ευρύχωρη ρυμοτομία, μεγάλα πάρκα και επιβλητικά κτίρια, σημαντικά δείγματα ξενοδοχειακής αρχιτεκτονικής, από τις παλιότερες εποχές. Τα περισσότερα σημερινά της οικήματα είναι ξενοδοχειακά καταλύματα, όλων των κατηγοριών, καθώς η λουτρόπολη σφύζει από ζωή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ το χειμώνα σχεδόν ερημώνει, προς χαρά των αραιών επισκεπτών της.
Τα ιαματικά νερά της Υπάτης, που είναι γνωστά από την αρχαιότητα, φαίνεται ότι ανάβλυσαν μετά από τον καταστρεπτικό σεισμό της βόρειας Εύβοιας, το 427 π.Χ., που αναφέρουν ο Στράβων κι ο Θουκυδίδης.
Η ύπαρξή τους βεβαιώνεται από διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, όπως μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή: "Λήθην τ΄ όπισθεν ος ίθι ελεύσεται", που σημαίνει ότι όποιος έρχεται εδώ ξεχνάει τα παλιά. Ήταν αφιερωμένα στη θεά ΑΦΡΟΔΙΤΗ, το όνομα της οποίας βρέθηκε γραμμένο με γράμματα του 4ου αιώνα π. Χ., σε αρχαίο κλιμακοειδές βάθρο στη βάση της πηγής.
|
|
|
Το πρώτο κτίριο των ιαματικών λουτρών, κτισμένο στα τέλη του 19ου αιώνα, διέθετε σαρανταδύο μαρμάρινους λουτήρες, δύο δεξαμενές ομαδικών λούσεων... |
| |
 |
 |
|
Το ξενοδοχείο "Φθιώτις", (εξωτερική όψη άνω) υποδειγματικό αρχιτεκτονικό δημιούργημα... |
Υποστηρίζεται ότι, τον πρώτο μετά Χριστό αιώνα, που η Υπάτη θεωρείτο η έδρα της θεσσαλικής μαγγανείας, οι μάγισσες της Υπάτης μαζί με μαγικά φίλτρα και βοτάνια, όπως το φυτό της Οίτης ελλέβορος, για τη θεραπεία διαφόρων παθήσεων, χρησιμοποιούσαν και τα ιαματικά λουτρά.
Κατά το Μεσαίωνα δεν υπάρχουν αναφορές για χρήση των νερών, ενώ στην τουρκοκρατία αναφέρονται τα λουτρά του Πατρατζίκ.
Οι βάσεις για την οργάνωση της λουτρόπολης μπήκαν με τη δημοσίευση Βασιλικού Διατάγματος στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, την 30 Ιανουαρίου 1890, "Περί εγκρίσεως διαγράμματος Λουτρών Υπάτης" και ο θεμέλιος λίθος του πρώτου οργανωμένου υδροθεραπευτηρίου μπήκε την 28 Ιουλίου 1891, ανατολικά της πηγής, σε περίπου 50 μέτρα απόσταση. Ο χώρος γύρω από την πηγή μετατράπηκε σε κατάφυτο πάρκο, περιμετρικά του οποίου κτίστηκαν τα μεγάλα και πολυτελή ξενοδοχεία "Οίτη", "Οθρυς", "Φθιώτις" και τα λαϊκά δωμάτια με την προσωνυμία "Σπερχειός". Αργότερα προστέθηκαν τα περίπτερα " Υπάτη" "Λαμία" και το "Πηγαί".
Στο τέλος του 19ου αιώνα και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου τα Λουτρά Υπάτης υπήρξαν ένας από τους πιο γνωστούς τουριστικούς προορισμούς που απευθυνόταν στην ελίτ της εποχής.
Με τη γερμανική κατοχή το υδροθεραπευτήριο διέκοψε τη λειτουργία του, η λουτρόπολη ρήμαξε και τα άλλοτε μεγαλόπρεπα κτίρια λεηλατήθηκαν.
Το υδροθεραπευτήριο επισκευάστηκε και λειτούργησε πάλι μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950 και την αρχή της δεκαετίας του 1960, οπότε κατεδαφίστηκε και χτίστηκε το σημερινό. Το ξενοδοχείο "Φθιώτις" κατεδαφίστηκε κι αυτό και στη θέση του χτίστηκε τότε το ξενοδοχείο "ΞΕΝΙΑ", που λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Στις δεκαετίες 1960, 1970 και 1980 ο ιαματικός τουρισμός στην περιοχή παρουσίασε μεγάλη ανάπτυξη, ενώ τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα σημειώνει μικρή πτωτική πορεία.
Η μοναδικότητα της πηγής της Υπάτης, που αναβλύζει από κρατήρα βάθους 18 μέτρων, έγκειται στο γεγονός ότι είναι ταυτόχρονα οξυανθρακούχος και υδροθειο – χλωριονατριούχος.
|
|
|
Η πηγή των θειούχων νερών στο κέντρο του πάρκου των Λουτρών Υπάτης. Αναβλύζει από βάθος 18 μ. |
Η θερμοκρασία των νερών της είναι 33,5ο C. Τα νερά της πηγής ασκούν θεραπευτική και ανακουφιστική δράση σε πάσχοντες από παθήσεις του κυκλοφορικού συστήματος, δερματικές, αρθριτικές, ρευματικές, γυναικολογικές, του αναπνευστικού συστήματος, υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια στεφανιαίας και σύνδρομα από διαταραχές του νευροφυτικού συστήματος και των περιφερικών νεύρων.
Τα Λουτρά Υπάτης, λόγω του ξενοδοχειακού τους δυναμικού, της φυσικής ομορφιάς του χώρου, του υγιεινού κλίματος, της γεωγραφικής θέσης και της άνετης πρόσβασης από οποιοδήποτε σημείο της στεριανής Ελλάδας, προσφέρονται για ευχάριστη διαμονή και για πεζοπορικές - ορειβατικές εξορμήσεις στη γύρω περιοχή.
Βιβλιογραφία:
Βορτσέλλας Ι.: Φθιώτις, η προς νότον της Όθρυος, (Εν Αθήναις 1907)
Λεούσης Ν.: Η ιαματική πηγή Υπάτης, (Αθήναι 1969)
Παπαναγιώτου Τριαντ.: Ιστορία και μνημεία της Φθιώτιδος, (εν Αθήναις 1971)
Ευαγγελόπουλος Θαν.: Τα Ιαματικά Λουτρά Υπάτης (Λαμία 1985)
Πηγή www.pezoporia.gr
Posted at 07:43 am by ypati
Permalink
|
|
|
